De aanleiding

Nico Boon was de grondlegger van de Texel Rating-formule, die voor het eerst werd toegepast tijdens de Ronde om Texel in 1984. Gedurende bijna vier decennia heeft Nico met grote toewijding de ontwikkeling van de formule geleid, waarbij hij ook een variant voor kajuitmultihulls introduceerde. Deze vormde de inspiratie voor veel ratingformules voor kajuitmultihulls in andere landen. Zelfs in de laatste jaren van zijn leven bleef hij wedstrijduitslagen analyseren, zoeken naar verbeteringen in de formule en toezien op de correcte toepassing ervan.

Na het overlijden van Nico in oktober 2023 hebben andere leden van de Ratingcommissie van de Catamaran en Trimaran Club Nederland (CTC) het onderhoud van de regel overgenomen, wat nu heeft geleid tot een herziening.

T ijdens de ALV in november hebben we al laten zien welke onderdelen verbetering nodig hebben. Eén daarvan was de catamarancorrectie die bij de huidige vloot niet meer passend lijkt. Daarnaast zorgt de aspect-ratio-correctie voor ruis in de berekening van het rated sail area. In het voorbeeld zijn met enige fantasie de contouren van grootzeilen te herkennen. Beide zeilen hebben volgens de oude rating dezelfde rated sail area, terwijl hun werkelijke oppervlak sterk verschilt. Het extra zeiloppervlak draagt wel bij aan de zeilprestaties.

Verder is ervoor gekozen om de exponenten van de MOCRA-formulering over te nemen in de formule van de rating. Hiermee is de basis van de ratingformule niet gewijzigd maar is de berekening te herleiden naar een internationaal gerespecteerde formulering.

Met de aanpassingen die zijn toegepast, hebben we in de ratingformule gepoogd minder onverklaarbare verschillen te krijgen en is de bedoeling dat het resultaat beter herleidbaar is.

In het verleden werd de rating soms aangepast op basis van wedstrijduitslagen, met als doel de einduitslagen dichter bij elkaar te brengen. Met onze relatief kleine vloot blijft het echter lastig om de eigenschappen van de boot en de vaardigheden van de schipper volledig van elkaar te scheiden. Hierdoor werd de rating beïnvloed door zowel de boot als de zeiler. Hoogstwaarschijnlijk waren de zeilers niet gelijkmatig verdeeld over de verschillende typen boten. De fanatieke zeilers kozen bijvoorbeeld vaker voor relatief snellere boten. Dit kan hebben geleid tot een overcompensatie in de rating, iets wat nu zichtbaar wordt nu enkele fanatiekelingen van een snelle trimaran overstappen naar een grotere catamaran.

Het doel van deze herziening is om de focus meer te leggen op de eigenschappen van de boten, en de invloed van de zeiler zoveel mogelijk uit de rating te filteren.

De aanpak

Zoals eerder gezegd, gaf de oude aspect-ratio-correctie een grote spreiding in rated sail area, omdat deze gebaseerd was op de lengte van de giek. Door de aspect ratio te bepalen op basis van de mastlengte ontstaat minder ruis. Op basis van beschikbare data over liftcoëfficiënten van verschillende zeilen is de formule voor het rated sail area aangepast. De volgende bronnen geven de indicatie dat het verschil tussen een aspect ratio tussen de 3 en 6 minder dan 10% is.

https://ocw.tudelft.nl/course-readings/4-1-3-optional-lift-curve-slope-in-more-detail/

https://www.kastenmarine.com/gaff_rig.htm

https://www.heliciel.com/en/aerodynamique-hydrodynamique/voiles%20bateaux.htm

Daarnaast hebben we gekeken naar de verwanten van de Texelrating: de MOCRA en de OMR. Bij deze ratings zijn in de loop der tijd de exponenten in de formule aangepast. We hebben ervoor gekozen de exponenten van de MOCRA-rating over te nemen.

De ORC heeft een geheel andere basis en is daardoor minder goed vergelijkbaar met de Texelrating. De ORC werkt met VPP’s (Velocity Prediction Programs), die in theorie nauwkeuriger zijn, maar een veel complexere berekeningsmethode vereisen.

Een andere aanpassing is dat in de oude rating 50% van de mastomtrek van een draaibare mast meegenomen werd om het oppervlak te bepalen. Dat is nu teruggebracht naar 35% van het oppervlak. De reden hiervoor is dat een mast geen twist heeft en dus niet kan worden aangepast aan het windprofiel zoals een zeil dat kan. Bovendien kan bij de meeste boten de mast maar beperkt draaien en staat deze vaak niet in de ideale hoek.

De grootste aanpassing is dat de catamarancorrectie uit de rating is gehaald. Deze correctie, een voordeel voor catamarans van ongeveer 4 tot 5%, komt niet voor in de verwante ratings en er is in de huidige vloot geen aanleiding om deze te behouden. Natuurlijk blijven trimarans vaak vooraan varen in wedstrijden, maar dat wordt al voldoende gecompenseerd door de rating zonder catamarancorrectie.

Het resultaat

De aanpassingen hebben ertoe geleid dat de berekende ratings dichter bij elkaar liggen. Dit is goed te zien in het volgende staafdiagram dat de nieuwe en oude ratings laat zien van een groot gedeelte van de vloot die bij de CTC vaart of gevaren heeft. De oude rating is licht weergegeven, de nieuwe is in donkerblauw. Aan de linkerkant in de grafiek staan de catamarans in het blauwe vlak en de trimarans staan aan de rechterkant in het oranje vlak.

Voor veel catamarans gaat de rating naar beneden, dit betekent dat ze minder voordeel hebben bij de wedstrijden. Behalve voor snellere cats zoals de Ensis waarbij de rating nagenoeg gelijk blijft.

B

TRI

CAT

ij de meeste trimarans gaat de rating iets omhoog, dus voordeliger in wedstrijden. Behalve voor de minder snelle tri’s aan de rechterkant van de figuur waarbij de rating niet zoveel verandert.

Met de volgende figuren kunnen we meer in detail kijken wat de invloed van de aanpassingen is als we de relatieve aanpassing uitzetten tegen het deplacement, de lengte, het zeiloppervlak en de rating. De getallen zijn weergegeven in de ratio van de nieuwe rating gedeeld door de oude rating. Als je in de onderstaande figuren onder de 1 uitkomt dan is de nieuwe rating ongunstig, boven de 1 dan is het gunstig. Catamarans zijn weergegeven in blauw trimarans in oranje.

D e massa, rated weight

Als we de nieuwe en oude rating vergelijken voor verschillende massa’s, zie je vooral het effect van het verdwijnen van de catamarancorrectie. In theorie worden zwaardere boten door de verandering van de exponent in de RW (van 0,325 naar 0,312) een klein beetje benadeeld, omdat extra gewicht minder meetelt. De trendlijnen zijn echter bijna helemaal horizontaal, waardoor het effect in de praktijk maar beperkt is.

D e lengte, rated length

Hetzelfde geldt wanneer we de veranderingen uitzetten tegen de lengte van de boten. De exponent op de RL is van 3,0 naar 3,15 gegaan. Wat een nadeel is voor langere boten We zien opnieuw een duidelijk verschil tussen de tri’s en de cats, maar ook hier zijn de trendlijnen bijna horizontaal. Wel zien we voor de tri dat er een lichte trend opwaarts is wat aanduidt dat de grotere tri’s, ondanks de aanpassing in de exponent, iets meer voordeel uit de rating halen.

Het zeiloppervlak, rated sail area

B ij de berekening van het effect van het rated sail area op de rating is de aanpassing het grootst. De exponent van de RSA is van 0,4 verminderd naar 0,35. Het effect hiervan is dat extra zeiloppervlak minder hard meetelt in de rating. De trendlijnen lopen een klein beetje omhoog voor grotere zeiloppervlakken, wat betekent dat de grotere boten hier in het voordeel zijn. Ook hier weer zien we dat bij de cats de trend iets vlakker is dan bij de tri’s.

Rating

I n de bovenstaande grafieken lijken de aanpassingen allemaal heel beperkt. Maar wanneer we de verandering van de rating uitzetten tegen de oude rating dan wordt een duidelijke trend zichtbaar. Voor snelle boten met een laag ratinggetal wordt de nieuwe rating beter, voor langzame boten met een hoog ratinggetal valt de nieuwe rating wat ongunstiger uit. Wat verder opvalt is dat ondanks de verwijdering van de catamarancorrectie de lijnen van de tri’s en de cats netjes uitlijnen wat de suggestie geeft dat de catamarans niet onredelijk benadeeld worden.

Voor dit jaar zijn de ratings van alle boten aangepast. De complete beschrijving van de rating is te vinden op de site van de Texel Rating www.texelrating.org